Điện thoại di động xuất hiện trong hầu hết hoạt động hằng ngày, kéo theo không ít cảnh báo về bức xạ và tác động tiêu cực đến não bộ. Nhưng bao nhiêu trong số những lo ngại đó được khoa học xác nhận, và đâu là cảm giác bất an chưa có cơ sở rõ ràng?

Tranh luận về sóng điện thoại không phải câu chuyện mới. Trong nhiều năm, người dùng liên tục nghe đến các khái niệm như tích điện, bức xạ hay rối loạn thần kinh liên quan đến việc đặt điện thoại sát đầu. Những thông tin đan xen giữa nghiên cứu khoa học và tin đồn khiến nỗi lo kéo dài, dù smartphone ngày càng trở thành vật bất ly thân.

Sóng điện thoại dưới góc nhìn khoa học

Về bản chất, điện thoại hoạt động bằng sóng vô tuyến – một dạng bức xạ điện từ dùng để truyền tín hiệu. Đây là loại bức xạ không ion hóa, khác hoàn toàn với tia X hay tia gamma, vốn có đủ năng lượng để phá vỡ cấu trúc DNA. Sóng vô tuyến chỉ mang năng lượng thấp, không gây biến đổi tế bào theo cách mà nhiều người vẫn lo ngại.

Tuy vậy, việc sử dụng điện thoại áp sát đầu trong thời gian dài đã làm dấy lên câu hỏi liệu năng lượng phát ra có thể tác động đến hoạt động của não hay không. Từ cuối thập niên 1990, khi điện thoại di động bắt đầu phổ biến rộng rãi, một số nghiên cứu quy mô nhỏ từng ghi nhận dấu hiệu gia tăng nhẹ các ca u thần kinh ở nhóm người dùng thường xuyên. Dù vậy, các nghiên cứu này không đủ cơ sở để chứng minh mối quan hệ nhân quả trực tiếp.

Những kết quả chưa thống nhất này, cùng cách truyền thông giật tít trong giai đoạn đầu, đã góp phần khiến nỗi lo về bức xạ điện thoại lan rộng và kéo dài nhiều năm.

Khi khoa học lên tiếng

Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều nghiên cứu quy mô lớn đã được triển khai nhằm đánh giá tác động lâu dài của sóng điện thoại. Dự án Interphone, do Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) phối hợp cùng 13 quốc gia thực hiện và công bố năm 2010, là một trong những nghiên cứu đáng chú ý nhất.

Kết quả cho thấy không có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc sử dụng điện thoại làm tăng nguy cơ u não. Một số dấu hiệu rủi ro cao hơn chỉ xuất hiện ở nhóm người dùng với tần suất rất lớn, nhưng vẫn chưa đủ mạnh để đưa ra kết luận chắc chắn.

Tại Mỹ, Viện Ung thư quốc gia (NCI) cũng theo dõi tỷ lệ ung thư não trong hơn 20 năm và không ghi nhận sự gia tăng tương ứng với sự bùng nổ của điện thoại di động. Điều này củng cố quan điểm rằng sóng điện thoại không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư não.

Sóng điện thoại và nguy cơ ung thư

Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp sóng vô tuyến từ điện thoại vào nhóm “có thể gây ung thư”, tương tự cà phê hoặc thực phẩm muối chua. Cách phân loại này không đồng nghĩa với việc sóng điện thoại chắc chắn gây hại, mà phản ánh nhu cầu tiếp tục theo dõi và thu thập dữ liệu dài hạn.

Giới khoa học nhìn chung thống nhất rằng sóng điện thoại có mức năng lượng thấp, không đủ để làm tổn thương DNA hay gây đột biến tế bào. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vẫn khuyến nghị người dùng nên hạn chế việc áp sát điện thoại vào đầu trong thời gian dài, như sử dụng tai nghe hoặc loa ngoài, để giảm mức hấp thụ năng lượng và bảo vệ thính giác.

Hiểu đúng để sử dụng công nghệ an toàn hơn

Theo các chuyên gia y tế, điều quan trọng không nằm ở nỗi sợ sóng điện thoại, mà ở việc hiểu đúng bản chất của chúng. Lượng bức xạ mà điện thoại phát ra thấp hơn rất nhiều lần so với ngưỡng có thể gây hại cho cơ thể. Trước khi được bán ra, các thiết bị đều phải vượt qua các bài kiểm định nghiêm ngặt về tỷ lệ hấp thụ năng lượng riêng (SAR).

Nếu có yếu tố nào đáng lưu tâm, đó chính là thói quen sử dụng điện thoại quá mức. Việc nhìn màn hình liên tục, thiếu ngủ, quá tải thông tin và lệ thuộc vào smartphone có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh rõ rệt hơn bất kỳ loại bức xạ vô tuyến nào.

Sau nhiều năm tranh luận, sóng điện thoại có lẽ không phải là “mối đe dọa vô hình” với não bộ. Thay vào đó, nó nhắc nhở con người sử dụng công nghệ một cách cân bằng và có giới hạn hơn.